باغ سرخ

بسمه تعالی
نقش خلاقیت در کنار عناصر اصلی پوستر
گفتگویی با ایرج میرزاعلیخانی (گرافیست)
 
رجایی: بهتره از تعریف گرافیک شروع کنیم، به طور کلی تعریف ساده و خلاصه ی گرافیک چیست؟
میرزاعلیخانی: بهترین راه حل برای بیان یک مطلب در قالب تصویر میباشد. حالا  اینکه شما چه راه حلی را برای بیان خودتون انتخاب، استفاده و طراحی میکنید بقیه ماجراست.

ر: یکی از انواع گرافیک پوستر میباشد اصولا ابزار جذابیت یک پوستر در چیست؟
م:نخست باید بگم فیزیک پوستر(اندازه) : در واقع از اندازه ی پوسترها به فیزیک پوستر تعبیر میشود. در همه جا عموماً پوسترها به صورت عمودی طراحی میشوند بنابراین اگر در طراحی آنها از فرم دیگری استفاده شود، به نوعی جذابیت ایجاد میکنند. پوسترهای لوزی یا دایره میتوانند خیلی چشمگیرتر باشند تا فرم های معمول مورد استفاده یعنی مستطیل یا نهایتاً مربع. حتی استفاده از مستطیل افقی نیز میتواند با تفاوتی که نسبت به مستطیل عمودی دارد نوعی جذابیت ایجاد کند، البته این بدان معنا نیست که مثلاً استفاده از مستطیل افقی حتما جذابیت بیشتری ایجاد میکند، طراح گرافیست باید خود بداند که انتخاب قطع عمودی برای پوستر به دلخواه و انتخاب خودش بوده است و نه از سر اجبار و آیا این قطع مناسب کار او هست یا نه صرفاً به جهت اینکه قبلا برای ما اینگونه تعریف شده است این قطع را انتخاب میکند.
دومین مطلب رنگ است : سطوح رنگی مورد استفاده در پوستر بسیار حائز اهمیت میباشند. مثلاً رنگهایی همچون قرمز و زرد بسیار گیرا هستند. اما تمامی این عناصر یعنی نوشته، تصویر و رنگ در یک مجموعه دیده میشوند و یک کل را تشکیل میدهند.
سومین مسئله تصویر میباشد : خیلی اوقات تصویر به قدری گویاست که احتیاجی به لی آوت (نوشته) چندان بزرگ و چشمگیری نیست و استفاده از تصویر میتواند به طور مستقل دارای گیرایی و جذابیت کافی برای پوسترباشد.
نوشته(لی آوت) مسئله ی مهم و اساسی دیگری در پوستر است : اگر نوشته به همراه تصویر بکار گرفته شده است باید در ارتباط کامل با آن تصویر باشد. این دو از یکدیگر جدا نیستند هرچند میتوان به انواع مختلف و متفاوتی نوشته را در پوستر بکار گرفت اما این دو عنصر در راستای یک هدف قرار دارند.
و آخرین مسئله ی برای بیان تصویری یک پوستر نیز خلاقیت میباشد : این مسئله نکته حائز اهمیتی است که در امتداد و ادامه ی بقیه ی موارد می آید و نکته ی کلیدی یک پوستر است.

ر: یعنی تمامی این مسائل برای یک هنرمند طراح مطرح است و باید در عین اینکه به کلیه آنها توجه دارد جنبه ی خلاقیت را نیز در خود مستتر داشته باشد؟
م: بله، هنرمند خود انتخاب میکند ولی مردم از محدوده ی ذهنی خود و تعاریف و چیزهایی که قبلاً در آن حک شده است استفاده میکنند و این همان خلاقیت هنرمند است.
 اصولا فرق بین مردم عادی و هنرمند نیز در همین است که هنرمند تعیین کننده است، خودش مسائل را تعریف و تعیین میکند ولی مردم عادی قبلا برایشان تعریف شده است و پیرو آن سلیقه ای هستند که قبلا تعیین شده است.

ر: پس تعیین سلیقه ی جامعه و مردم به عهده ی طراحان و هنرمندان است...
آیا این ساختار شکنی فقط  برای یک هنرمند مطرح است یا به حیطه ی کاری دانشجو هم مربوط میشود؟
م: بله، در حقیقت بعد از طی مدارس و هنرستانها که برای دانش آموز ایجاد چهارچوب میکند، در دانشگاه دانشجو خود به طور مستقل باید به شکست این چهارچوب ها و ایجاد خلاقیت در کار بپردازد. اتفاقاً برای یک طراح گرافیست به جهت نفس رشته ی گرافیک که به نوعی همراه با سفارش است این مسئله بیشتر صدق میکند، چون وقتی قرار است دانشجوی گرافیست بعد از تحصیلات خود در خارج از دانشگاه به بازار کار برود و به سفارشات بپردازد، به طور قطع در آن مقطع به لحاظ آزادی عمل در کار، بیشتر در تنگنا قرار دارد، چون باید علاوه بر خلاقیت در کار به جنبه ی دیگر مسئله یعنی نظرات مشتری نیز توجه داشته باشد. بنابراین شاید بهترین جا برای بروز خلاقیتهای یک دانشجوی گرافیک همان دانشگاه باشد.

ر: چه معیاری برای ارزیابی خلاقیت در کار یک طراح مطرح میباشد و با توجه به چه چیزهایی میزان خلاقیت او را میسنجیم؟
م: ببینید مهم نوع عملکرد هنرمند طراح در برخورد با یک سوژه است که چگونه کار خود را انجام میدهد. مسئله این است که هنرمند در محدوده ی ذهنی خود و آرشیو ذهنی اش عمل کرده یا سعی کرده از آن چیزی که در ذهن عمومی او و مخاطبانش تعریف شده فراتر برود. نوع نگاه او به سوژه اهمیت دارد، زاویه دیدی که نسبت به آن موضوع انتخاب میکند چه بوده، چقدر از فرمهای ثابت گذشته بهره جسته یا چقدر این تعاریف را شکسته و به مسائل جدیدی در کارش دست یافته است و آیا این بکارگیری درست انجام شده و با کار و اجراهماهنگ شده است یا نه.
در واقع ساختارشکنی آنچه در گذشته آموخته ایم خلاقیت در آنچه خواسته شده است را میسازد اما چگونگی این کار اساس این مطلب است.
استفاده ی از عناصر شناخته شده درمواردی نامتعارف میتواند یکی ازاین مسائل باشد که البته همه چیز به نحوه ی درست بکارگیری این عناصر توسط هنرمند گرافیست بستگی دارد.

ر: مثلا بکار گیری یک عنصر معمولی و روزمره مانند کتاب در پوستری که در رابطه با موضوعات غیرفرهنگی و غیر مرتبط با کتاب است؟
م: بله، من به دانشجویان پیشنهاد میکنم برای اینکه بتوانیم ذهنمان را در راستای ایجاد ایده در پوستر پویاتر کنیم  میتوانیم از یک تمرین ساده استفاده کنیم. از یک بازی ساده مانند «هوپ بازی» که در آن هر شخص شماره ای را میگوید و ... میتوان به راحتی در این راستا استفاده کرد، از افراد عادی یا دوستان بخواهیم که همین بازی را انجام دهند منتها به جای اینکه از عدد استفاده کنیم ، کلماتی مانند اسم اشیاء که به ذهنشان میخورد را بیان کنند، همین کلمات که هیچ یک به دیگری ربطی ندارد میتوانند ذهن را در جهت خلاقیت تصویری پویا کنند.

ر: پس در کل میتوان این گونه گفت که خلاقیت در پوستر هم مانند سایر هنرها عمده ترین و اصلی ترین جزء به حساب می آید.
م: البته و شاید در یک جمله بتوان اینگونه گفت که «خلاقیت چیزی نیست جز دست یافتن به نادانستنی ها.» البته خلاقیت نیز مانند تکنیک بدون کمک تمرین به دست نخواهد آمد و هنرمند نمیتواند فقط به پشتوانه ی استعداد خود کارهای خلاقانه انجام دهد.

ر: و این تمرین چگونه میتواند باشد؟
م: ببینید «دست لبه ی تیز ذهن است.» ، یعنی ذهن به دست نگاه میکند، هر چه بیشتر کار و تمرین شود ذهن هم بیشتر پویا و فعال میشود. همچنین در مورد نگاه هنرمند به موضوعات نیز همینطور است. نوع نگاه، چگونه و از چه زاویه دیدن موضوع و فرم ها و تصاویر، اندازه ی آنها در کجا قرار گرفتنشان، نوع و اندازه و چگونگی قرارگیری لی آوت (نوشته) در تصویر و بقیه مسائل همه و همه میتواند با تمرین به شکل بهتری برسد که خود این به خلاقیت کمک میکند.

ر: تقلید یا کپی چه نقشی در این بین دارد آیا هنرجو یا طراح را از هدف اصلی دور میکند یا به او در رسیدن به خلاقیت و کار بهتر کمک میکند؟
م: تقلید با کپی فرق دارد، به نظر بنده کپی کردن در گرافیک نیز مانند نقاشی و موسیقی و سایر هنرها به هنرجو و دانشجو کمک میکند تا با ابعاد و زوایای کار یک استاد آشنا شود، کپی کردن از روی یک اثر گرافیکی مانند پوستر حتی برای چندین مرتبه، باعث میشود تا هنرجو نسبت به تمامی تجربه های هنرمند صاحب اثر در جهت خلق آن اثر دست یابد و به ابعاد و زوایای مختلف کار حرفه ای او آشنا شود در نتیجه این مسئله اگر درست انجام شود میتواند راهگشای وی باشد.